Początek, lata 1929-1939

cropped-legia-logomale.jpg

Początek istnienia klubu Legia Warszawa przyjmuje się na rok 1916, czyli rok powstania drużyny piłkarskiej Legionów Polskich na Wołyniu. Natomiast pierwsze ślady aktywności siatkarskiej Legii datuje się na koniec 1929 r. Wówczas żeńska drużyna wystąpiła w dorocznym ogólnodostępnym turnieju Ośrodka Wychowania Fizycznego. W 1930 r. legioniści zadebiutowali w mistrzostwach Warszawy, zajmując 4 miejsce. Mierzyli się wówczas z taki drużynami jak AZS, Polonia, YMCA czy Bar-Kochba i PIWF. W kolejnym roku, legioniści ponownie zajęli 4 miejsce w mistrzostwach Warszawy. W klasie A legioniści grali jeszcze w 1935 r., a ostatnim śladem ich aktywności odnotowanym w księdze Legia 1916-1966 był udział w turnieju Ośrodka WF w lutym 1937 r. Są także inne źródła, które podają, że podwaliny pod sekcję siatkówki dał zespół CWS Warszawa, który wystąpił w ostatnich, przed wybuchem wojny, mistrzostwach Polski rozgrywanych w styczniu 1939 r. we Lwowie. CWS było stowarzyszeniem sportowym Centralnych Warsztatów Samochodowych, należących do Wojska Polskiego. CWS w Mistrzostwach Warszawy wyeliminował z gry utytułowane drużyny AZS Warszawa i Polonii, co umożliwiło grę w turnieju finałowym Mistrzostw Polski, w których zdobyli brązowy medal. W turnieju zespół liczył tylko siedmiu graczy: Henryk Giza, Piotr Szulc, Jan Małżewski, Witold Wojtulewicz, Tadeusz Kuźniarski oraz Adam i Bogdan Bińkowscy. Niestety brakuje dokumentów potwierdzających, że ówczesny CWS był podwalinami pod przyszłą sekcję siatkówki Legii i zdobyty brązowy medal MP nie wlicza się do dorobku medalowego siatkarskiej Legii.

Reaktywacja po wojnie, 1947-194966-legia-warszawa-historyczne2

Historia sekcji siatkówki Legii Warszawa, dość często uznawana za tę właściwą, rozpoczyna się zaraz po zakończeniu II wojny światowej. W kwietniu 1945 roku został reaktywowany I Wojskowy Klub Sportowy (WKS) Warszawa, a historyczny człon Legia został dodany w czerwcu tego roku. Pomysł założenia sekcji siatkówki i koszykówki powstał z inicjatywy i działań przedwojennego siatkarza, kapitana Witolda Serwatowskiego. Podjął się on organizacji struktur sekcji, które następnie zostały zatwierdzone przez zarząd klubu WKS Legia Warszawa. Ostatecznie sekcja siatkówki Wojskowego Klubu Sportowego Legia Warszawa została założona-reaktywowana w 1947 roku w Warszawie. Drużyna przejęła wówczas od WKS-u herb oraz biało-zielono-czarne barwy. Zieleń symbolizowała wojenne korzenie WKS-u (przejęte od innego klubu wojskowego – Korony), a czerń była odwołaniem do Czarnych Lwów, którzy uznawani byli za pierwszy polski klub sportowy – Legia miała być pierwszym klubem wojskowym. Herb „Wojskowych” miał kształt uproszczonej polskiej tarczy herbowej. Wnętrze było zielono (lewy dolny róg) – białe (prawa górna część) z rozdzielającym je czarnym pasem biegnącym ukośnie od lewego górnego rogu. Nawiązywał on do herbu z 1917 roku w związku ze zbliżającą się rocznicą 10-lecia klubu. Był to czwarty herb klubowy, który obowiązywał w latach 1926–1949. W listopadzie 1949 roku, po reformach sportu wprowadzanych przez ówczesne władze, kolejny raz zmieniono nazwę klubów odwołujących się do patriotyzmu (w przypadku Legii do Legionów Polskich) dodając przedrostek Centralny, ale na osiem lat (do 5 lipca 1957 roku) rezygnując z nazwy „Legia”. Nadano również nowy herb (duża litera C, a w niej mniejsze: W, K, S) a w barwy klubowe obowiązkowo wplatano symbolizujący komunizm kolor czerwony. I tak oficjalne barwy klubowe zostały czerwono-biało-zielono-czarne.

Na fotografii z 1947 roku widać drużynę kapitana Witolda Serwatowskiego, która zwyciężyła w rozgrywkach klasy B.Fot: Na fotografii z 1947 roku widać drużynę kapitana Witolda Serwatowskiego, która zwyciężyła w rozgrywkach klasy B (źródło: „Legia 1916 – 1966. Historia, wspomnienia, fakty”)

Początkowo klub rozgrywał głównie mecze sparingowe z innymi warszawskimi zespołami, jak SKS Warszawa czy AZS Warszawa. Niestety, w ówczesnych latach siatkówka nie była zbyt popularną dyscypliną sportową, dlatego ciężko było znaleźć obszerniejsze informacje o siatkarskich wydarzeniach i organizowanych rozgrywkach. Legioniści w 1947 roku po raz pierwszy przystąpili do walki o mistrzostwo okręgu warszawskiego. Najpierw zwyciężyli w rozgrywkach klasy B co umożliwiło im przystąpienie do rozgrywek o mistrzostwo warszawskiej klasy A, rozgrywanych w październiku br. „Wojskowi” zajęli 3 miejsce w grupie 6-zespołowej, wygrywając 3 spotkania m.in. z Iskrą 2:0 (15:10, 15:10) oraz dwukrotnie z Marymontem – 2:0 (15:6, 15:8) i 2:1 (15:11, 7:15, 15:13). Natomiast musieli uznać wyższość późniejszego Mistrza Warszawy – zespołu AZS Warszawa, z którym przegrali 0:2 (12:15, 8:15). Zasady siatkówki były wówczas trochę odmienne od obecnych. Do 1932 roku zespoły grały ze sobą na czas, a potem do dwóch wygranych setów. Co ciekawe, w latach 1929-35 mistrzostwa Polski rozgrywano na otwartym powietrzu, po czym przeniesiono je do hal. Jednak wiele turniejów czy spotkań towarzyskich jeszcze kilka lat po wojnie rozgrywane były na świeżym powietrzu. Wówczas, dość często mecze nie kończyły się przepisowo, ponieważ było już za ciemno aby dokończyć spotkanie, lub grano przy dotkliwym chłodzie czy zawodnikom grę utrudniało słońce – takie to były czasy! W Warszawie częstym miejscem takich spotkań był centralny kort Legii na co dzień używany przez sekcję tenisową. W kolejnym roku, siatkarzom Legii w rozgrywkach klasy A poszło już znacznie gorzej i legioniści z sześciu spotkań wygrali tylko jedno i zajęli ostatecznie przedostatnią piątą lokatę. Prymat nie tylko w stolicy, ale i w całym kraju, wiódł zespół AZS-u, który w swoich szeregach miał czołowych przedwojennych siatkarzy.

Lata 50-te

Początek lat 50-tych to w polskim sporcie wielka reorganizacja, polegająca na powołaniu do życia zrzeszeń i pionów sportowych. W 1950 roku finały mistrzostw Polski przeniesiono na okres letni, aby rozgrywać spotkania na otwartych boiskach. Natomiast zimą rozgrywany był Puchar Polski. Przyczyną tego była mała ilość hal sportowych, w których można było rozgrywać zawody w grach zespołowych. Postanowiono więc tak ułożyć program mistrzostw w koszykówce, piłce ręcznej i siatkówce by z sobą nie kolidowały, a hale sportowe zostały jak najlepiej wykorzystane.

1952.02.25 PS Puchar Polski
Wycinek z gazety z relacją
z turnieju
w 1952 roku
(źródło: Przegląd Sportowy)

Pod koniec 1950 r. w turnieju Ośrodka Wyszkolenia Sportowego w barwach CWKS pojawili się pierwsi znani zawodnicy – reprezentant Polski Janusz Zabokrzecki i Wiktor Strelnikow. Później zespół zasilili kolejni, m.in. Wacław Policewicz i Zygmunt Krzyżanowski. W sumie zebrano siedmiu solidnych zawodników, którzy wzmocnieni dodatkowo przez… lekkoatletę Romana Potockiego w marcu przystąpili do rozgrywek Pucharu Polski Związku Koszykówki, Siatkówki i Szczypiorniaka. Debiut należy uznać za udany. Po pokonaniu AZS Opole „Wojskowi” awansowali do turnieju finałowego, gdzie wygrali tylko jedno spotkanie i ostatecznie zajęli 4 miejsce. Puchar Polski zdobyli wówczas zawodnicy AZS-AWF Warszawa. Był to początek dominacji w walce o tytuł mistrza oraz Puchar Polski dwóch zespołów z Warszawy. Hegemonia stołecznych zespołów na tronie mistrzostw Polski trwała od 1952 do 1970 roku, kiedy to w lidze triumfowały AZS-AWF Warszawa bądź CWKS (Legia) Warszawa. 19 tytułów z rzędu zdobyły kluby stołeczne!

W 1951 r. mistrzostwa Polski się nie odbyły, gdyż zrezygnowano z rywalizacji klubowej na rzecz I Ogólnopolskiej Spartakiady Zrzeszeń, która nie miała zbyt wysokiej rangi, ale ówczesne władze zrobiły wszystko aby nadać mu odpowiedniego prestiżu. Również CWKS potraktował tę imprezę bardzo poważnie i ściągnęło do drużyny kolejne posiłki. Ze stołecznego AZS AWF trafili Zbigniew Woźniczka i Kazimierz Bińkowski, a z AZS Łódź Marek Radomski. Tak wzmocniony zespół nieoczekiwanie wygrał 2:1 z reprezentacją AZS, którą wcześniej znacznie osłabił. W turnieju „Wojskowi” ponieśli tylko jedną porażkę ze zwycięzcą Spartakiady – MBP Gwardią Wrocław, zajmując drugie miejsce tuż przed AZS-em.

7-czerwca-02-1465167495
Siatkarze Legii na jednym z treningów w latach 50-tych
(źródło: legia.com)

Przed startem kolejnego sezonu  rozgrywek siatkarskich (1952), klub pozyskał jednego z najlepszych polskich siatkarzy – Leszka Grodeckiego – zawodnika AZS AWF Warszawa, reprezentanta Polski wybranego do najlepszej szóstki mistrzostw Europy z 1948 r. Ponadto do zespołu dołączyli Marek Skierczyński i Aleksy Szołomicki. Tak wzmocniony zespół wywalczył swoje pierwsze historyczne trofeum. W 1952 r. „Wojskowi” wystąpili najpierw w turnieju półfinałowym 8 edycji rozgrywek siatkarskiego Pucharu Polski. W dwóch pierwszych meczach „Wojskowi” wygrali dość łatwo po 3:0 z Budowlanymi Wrocław oraz AZS-em Lublin. Ostatnim przeciwnikiem w spotkaniu decydującym o zajęciu pierwszego miejsca w grupie oraz awansie do turnieju finałowego był AZS Kraków. „Wojskowi” po zaciętej, pięciosetowej potyczce wygrali 3:2. Należy wspomnieć, że do 1998 r., punkty drużyna mogła zdobyć tylko po własnym serwisie, a sety grało się do 15. W turnieju finałowym w pierwszym spotkaniu CWKS pokonał 3:1 AZS Warszawa. Największe trudności nasz zespół prowadzony przez trenera Zygmunta Krzyżanowskiego miał w rywalizacji z gwardzistami z Wrocławia 3:2 i Warszawy 3:2, których to losy rozstrzygały się dopiero w piątym secie. Po trzech dniach rywalizacji i odniesieniu kompletu zwycięstw, historyczny pierwszy Puchar Polski dla „Wojskowych” pojechał do stolicy. Do zdobycia trofeum w dużej mierze przyczyniła się dobra gra Grodeckiego, Woźniczki oraz Bińkowskiego. W turnieju finałowym „Wojskowi” zagrali w składzie Marian Bińkowski, Wacław Policewicz, Zbigniew Woźniczka, Leszek Grodecki, Marek Skierczyński, Aleksy Szołomicki, Jerzy Król, Kazimierz Bińkowski, Wiktor Strelnikow, Jacek Busz, Stanisław Jarosiński, Wojciech Skoczylas, Romuald Mazurek oraz Andrzej Drozdowicz.

W tym samym sezonie „Wojskowi” po raz pierwszy przystąpili do rozgrywek o mistrzostwo kraju, grając praktycznie wszystkie spotkania po 5 setów! Zwycięski był niestety tylko jeden z Jednostką Wojskową z Warszawy, w której grali niedawni gracze CWKS-u, m.in. Radomski. W turnieju finałowym tych rozgrywek rozgrywanym we Wrocławiu warszawiacy zajęli trzecią pozycję, ustępując wicemistrzowi Gwardii Wrocław oraz mistrzowi AZS-AWF Warszawa. Dwóch zwycięskich piłek zabrakło do tego, by zagrać w spotkaniu barażowym o tytuł.

1957 Trener wicemistrzów kraju - Stanisław PoburkaTrener Legii – Stanisław Poburka (źródło: G. Mecner, Mistrzostwa Polski w Siatkówce 1929-2010)

W kolejnym sezonie (1953) siatkarze CWKS w turnieju mistrzowskim przegrali wszystkie mecze i zajęli „tylko 4 miejsce”. Ten sezon był ostatnim, w którym zmagania o tytuł mistrza Polski były prowadzone w formie turnieju, który poprzedzany był eliminacjami w okręgach. W listopadzie 1953 r, przeprowadzono gruntowną reformę systemu rozgrywek o Mistrzostwo Polski. Decyzją Sekcji Piłki Siatkowej przy Głównym Komitecie Kultury Fizycznej, czyli organie zarządzającym siatkówką w czasach PRL (późniejszy Polski Związek Piłki Siatkowej – PZPS), w miejsce turnieju finałowego wprowadzono rozgrywki ligowe, którym nadano nazwę „Klasa wydzielona o Puchar GKKF”. Rozgrywki w klasie wydzielonej przeprowadzano w dwóch rundach oraz dodatkowo zespoły walczyły o Puchar Polski GKKF. Od sezonu 1954 do dzisiaj rywalizacja o miano najlepszej drużyny w Polsce toczona jest w formule ligowej. Do końca sezonu 1957 grano w niej systemem „wiosna-jesień. 30 czerwca 1957 r., czyli z chwilą formalnego utworzenia PZPS, nazwę tego poziomu przemianowano na I liga, z siatkarską centralą jako organizacją zarządczą i prowadzącą zmagania. Od sezonu 1957/1958 rywalizacja toczona była według modelu „jesień-wiosna”. Kolejne zmiany nazwy rozgrywek nastąpiły w sezonach 1990/1991 – 1999/2000 na I liga serii A, aż wreszcie od sezonu 2000/2001 do chwili obecnej nazwa rozgrywek zawodowych to PlusLiga (dawniej Polska Liga Siatkówki).

W kolejnej pucharowej edycji Pucharu Polski, broniący trofeum CWKS był wymieniany w roli faworyta tego turnieju. Jednak Puchar powędrował do akademików z Warszawy, pomimo że w bezpośredniej potyczce musieli uznać wyższość legionistów przegrywając 2:3. Mecz został uznany za jeden z najciekawszych po wojnie w Polsce, chociażby dlatego, że w piątym secie AZS prowadził 14:11. Dlaczego więc „Wojskowi” nie triumfowali w tych rozgrywkach? Otóż zawiedli na całej linii. Po pokonaniu najgroźniejszego rywala, do meczu z najsłabszym zespołem turnieju AZS Łódź przystąpili w rezerwowym składzie. Dopiero po przegraniu 2 pierwszych setów wpuścili na parkiet podstawowych graczy. Było już jednak za późno na odwrócenie losów spotkania. Porażka ta załamała siatkarzy Legii przez co nie wygrali już w tym turnieju żadnego spotkania.

1958-1959 Atakuje RutkowskiAtak Wojciecha Rutkowskiego
(źródło: G. Mecner, Mistrzostwa Polski w Siatkówce 1929-2010)

W sezonie 1953/1954 „Wojskowi” zdobyli tylko brązowy medal w rozgrywkach o siatkarski Puchar Polski GKKF w klasie wydzielonej. I gdy wydawało się, że wszystko zmierza w dobrą stronę i kolejne sukcesy to tylko kwestia czasu, przyszedł nieoczekiwany regres. W sezonie 1953/1954 w nowej formule „Rozgrywek Klasy Wydzielonej o mistrzostwo Polski, Wojskowi zdołali wygrać tylko 4 z 14 spotkań i zajęli dopiero 7 miejsce (na 8 zespołów), co oznaczało degradację. Jednak plany PZKSS powiększenia ligi dało stołecznym graczom szansę występu w turniejach barażowych. CWKS wygrał jeden z nich i po 14 dniach wrócił do najwyższej klasy rozgrywkowej. I to był początek ciągu sukcesów stołecznego klubu, kiedy to przez 17 kolejnych sezonów CWKS nie schodził z podium rozgrywek ligowych o Mistrzostwo Polski. Od sezonu 1955 r. do końca lat 50-tych „Wojskowi” 6-krotnie stawali na podium Mistrzostw Polski, ustępując corocznie zespołowi AZS-AZF Warszawa.

Rozgrywki Klasy Wydzielonej w sezonie 1954/1955 tradycyjnie wygrała drużyna AZS-AWF, która w 11 spotkaniach przegrała… zaledwie 2 sety. Dość ciekawie wyglądała sytuacja wyłonienia wicemistrza rozgrywek, gdyż tak naprawdę nie wiadomo było kto zajął drugie miejsce Legia czy Gwardia. Otóż jak pisze Krzysztof Mecner w swojej książce „80 lat polskiej siatkówki”, wszystko za sprawą meczu rozegranego podczas turnieju w Krakowie między Gwardią a walczącą o utrzymanie drużyną AZS Łódź. Po dramatycznym spotkaniu sensacyjnie wygrał zespół z Łodzi 3:2. Arbiter meczu tak jednak tendencyjnie sędziował to spotkanie, że Gwardia zdecydowała się złożyć protest do Prezydium Sekcji Siatkówki GKKF. Przy wyniku 16:16 w piątym secie sędzia uznał 2 punkty zdobyte przez zespół AZS-u bezpośrednio z zagrywki, które łodzianie wykonali bez gwizdka. Prezydium nakazało mecz powtórzyć, ale łodzianie, którzy i tak nie utrzymali się lidze, na niego się nie stawili i Gwardia otrzymała punkty walkowerem na wagę wicemistrzowskiego tytułu. Tym sposobem legioniści prowadzeni przez Stanisława Poburka zdobyli „tylko” brązowy medal.

W kolejnym sezonie 1955/1956 Legia miała już silniejszą drużynę. Schlief, Szperling, Pindelski, Zabokrzecki, Grodecki i objawienie polskiej siatkówki Wojciech Rutkowski pewnie zajęli drugie miejsce w tabeli, wyprzedzając na podium Gwardię Wrocław.

Siatkarze Legii w 1959 rokuSiatkarze Legii w 1959 roku
(źródło: „Legia 1916 – 1966. Historia, wspomnienia, fakty”)

Srebrny medal legioniści zdobyli również w kolejnym roku, ustępując tylko zespołowi AZS-AWF Warszawa. Zdobyte wicemistrzostwo w sezonie 1956/1957 „Wojskowi” było i tak sukcesem, gdyż po fatalnej grze na wiosnę i tylko pięciu zwycięstwach w jedenastu spotkaniach zajmowali odległe 7 miejsce po pierwszej części rozgrywek. Druga runda to przede wszystkim znakomita gra legionistów, którzy z siódmego miejsca awansowali na drugie i obronili wicemistrzostwo Polski.

„Do trzech razy sztuka”, tak powtarzali zawodnicy Legii przed rozpoczęciem nowego sezonu XXII rozgrywek mistrzostw Polski. W końcu mieli zdobyć wymarzone mistrzostwo Polski i zdetronizować warszawskich akademików. Pomóc w tym mieli dwaj nowi gracze sprowadzeni właśnie z AZS-AWF Stanisław Mazur i Zbigniew Jóźwiak. Rozgrywki były bardzo emocjonujące, a poziom obu drużyn był wyrównany. Legioniści dość słabo grali w I rundzie spotkań, po której zajmowali dopiero trzecie miejsce. Druga runda to już popis w ich wykonaniu gdy wygrali 10 z 11 spotkań. Ponadto wygrali obie bezpośrednie pojedynki z AZS 3:1 i 3:2. W efekcie zespół Legii zakończył sezon z 18 zwycięstwami i 4 porażkami. Taki sam bilans mieli akademicy, a o tytule decydowała więc różnica setów. Niestety podopieczni trenera Stanisława Poburki przegrali mistrzostwo różnicą 5 setów na korzyść rywala i po raz trzeci z rzędu zajęli 2 miejsce w tabeli.

Legia po 3-krotnym zdobyciu tylko srebrnego medalu miała nadzieję na odmianę losu w kolejnym sezonie 1958/1959. Spodziewano się podobnej rywalizacji pomiędzy warszawskimi zespołami jak w poprzednim sezonie, tym bardziej że przystąpiły one do rozgrywek w identycznych zestawieniach. Jednak w tym sezonie zespół AZS-AWF grał rewelacyjnie przez cały sezon i na 22 rozegrane spotkania zwyciężył… 21 razy. Prowadzili w tabeli od początku rozgrywek do ich końca. Legioniści tym razem grali bardzo nierówno i wyraźnie ustępowali pola odwiecznemu rywalowi. Przegrywając oba derbowe spotkania po raz kolejny musieli zadowolić się tylko… wicemistrzostwem.

W ostatnim sezonie tej dekady legioniści na czele z Wojciechem Rutkowskim zdobyli „tylko” brązowy medal mistrzostw Polski dając się wyprzedzić drużynom AZS-AWF i Górnika Katowice. W reaktywowanych rozgrywkach Pucharu Polski zajęli wówczas drugie miejsce, a puchar wywalczyli siatkarze rewelacji sezonu Górnika Katowice.

W pierwszych latach istnienia sekcji siatkarze nie posiadali własnej hali gdzie mogliby trenować i rozgrywać swoje mecze. Zmieniło się to dopiero w 1956 roku, kiedy Centralny Wojskowy Klub Sportowy odbudował ze zniszczonej ujeżdżalni obiekt przy ulicy 29 Listopada 3a. Hale siatkarze dzielili wraz z koszykarzami przez prawie 36 lat. Po remoncie generalnym całego obiektu na początku lat 60-tych w hali oprócz szatni znajdowała się sala gimnastyczna oraz jedno boisko, na którym rozgrywali swoje mecze siatkarze i koszykarze. Drewniane trybuny optymalnie mogły pomieścić 500 widzów.

Lata 50-te dla sekcji siatkówki Legii Warszawa przyniosły pierwsze sukcesy na arenie krajowej. Legioniści szybko dołączyli do czołówki zespołów siatkarskich w Polsce i wraz z zespołem AZS-AWF zdominowali tę dekadę. W tym okresie „Wojskowi” wywalczyli 4 wicemistrzostwa Polski, 3-krotnie zdobywali brązowe medale oraz raz Puchar Polski.

Lata 60-te

Najlepsze lata miały właśnie nadejść… Historia i sukcesy z lat 60-tych już wkrótce. Zapraszamy!

 

Autor: Marcin Brykała